Różnice inwentaryzacyjne: niedobory, nadwyżki i jak je rozliczyć w sklepie

Różnice inwentaryzacyjne w sklepie: rodzaje, kompensata, ubytki naturalne, rozliczenie w księgach i KPiR od 2026 r., koszty podatkowe i korekta VAT przy niedoborach.

M Max CyrekShopDepot Opublikowany Czas czytania14 min czytania

Różnice inwentaryzacyjne to rozbieżności między stanem towaru policzonym w spisie z natury a stanem wykazanym w ewidencji. Gdy towaru jest mniej niż w księgach, mówimy o niedoborze inwentaryzacyjnym, gdy więcej - o nadwyżce inwentaryzacyjnej. Każdą różnicę trzeba wyjaśnić i rozliczyć w księgach tego roku obrotowego, na który przypadał termin inwentaryzacji (art. 27 ust. 2 ustawy o rachunkowości).

Poniżej wyjaśniamy, jakie są rodzaje różnic, jak wygląda rozliczenie inwentaryzacji w pełnych księgach i w podatkowej księdze przychodów i rozchodów (KPiR) według rozporządzenia obowiązującego od 1 stycznia 2026 r., kiedy niedobór jest kosztem podatkowym i kiedy trzeba skorygować VAT. Przepisy sprawdziliśmy w tekstach aktów w Dzienniku Ustaw, a stanowiska skarbówki w interpretacjach Dyrektora KIS w bazie Eureka (stan na 31 października 2026 r.). To materiał informacyjny: kwalifikację konkretnych różnic zawsze uzgodnij z księgowym lub doradcą podatkowym.

Różnice inwentaryzacyjne - skąd się biorą w sklepie

W sklepie internetowym różnice inwentaryzacyjne najczęściej nie oznaczają kradzieży, tylko błąd w obiegu towaru. Typowe przyczyny to pomylony wariant przy wysyłce, zwrot położony na półce bez wprowadzenia do systemu, dostawa przyjęta w systemie, ale niewyłożona, uszkodzenie w magazynie albo w transporcie oraz kradzież.

Dlatego zanim uznasz różnicę za realny niedobór, sprawdź, czy nie jest różnicą pozorną. Pozorna różnica wynika z błędu w ewidencji albo w samym spisie (pominięta półka, pozycja policzona dwa razy, pomylona jednostka miary) i usuwa się ją poprawką zapisu, a nie rozliczeniem niedoboru. Jak przygotować i przeprowadzić samo liczenie, opisujemy w poradniku o tym, czym jest inwentaryzacja w sklepie internetowym. Ten tekst zaczyna się w momencie, gdy spis jest gotowy, a liczby się nie zgadzają.

Rodzaje różnic inwentaryzacyjnych

Różnice dzieli się na pozorne i rzeczywiste, a rzeczywiste na ilościowe (niedobory i nadwyżki) oraz jakościowe, czyli szkody: towar jest na półce, ale stracił wartość, np. przez uszkodzenie albo przeterminowanie. Niedobory dzieli się dalej według przyczyny i winy, bo od tego zależy sposób rozliczenia.

Rodzaj różnicyCo to znaczyPrzykład w sklepieTypowy sposób rozliczenia
Różnica pozornaBłąd w ewidencji lub w spisie, towar faktycznie się zgadzaZwrot leży na półce, ale nie wpisano go do systemuPoprawka ewidencji, bez księgowania niedoboru ani nadwyżki
Niedobór niezawinionyBrak towaru bez winy osoby odpowiedzialnej i mimo należytego zabezpieczeniaUdokumentowana kradzież z włamaniem, zalanie magazynuKoszt firmy (w pełnych księgach zwykle pozostałe koszty operacyjne)
Niedobór zawinionyBrak wynikający z zaniedbania lub działania konkretnej osobyMagazynier nie pilnował towaru powierzonego z obowiązkiem wyliczenia sięObciążenie osoby odpowiedzialnej (roszczenie wobec pracownika)
Ubytek naturalnyZmniejszenie ilości lub wagi wynikające z właściwości towaruWysychanie kawy na wagę, rozsypanie przypraw przy przepakowaniuKoszt w granicach norm ustalonych przez firmę
Nadwyżka inwentaryzacyjnaTowaru jest więcej niż w ewidencjiDostawca przysłał więcej sztuk, niż było na fakturzePrzyjęcie na stan; w pełnych księgach zwykle pozostałe przychody operacyjne
Szkoda (różnica jakościowa)Towar jest, ale stracił część lub całość wartościPęknięte kubki, przeterminowane suplementyWycena w niższej wartości albo likwidacja z protokołem

Źródło: opracowanie własne ShopDepot na podstawie art. 27 ustawy o rachunkowości (Dz.U. 2026 poz. 522), https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/522/text.pdf, oraz art. 124 Kodeksu pracy (Dz.U. 2026 poz. 1245), https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/1245/text.pdf

Uwaga na słowo „zawiniony”: w rachunkowości i prawie pracy chodzi o winę osoby odpowiedzialnej za towar, a w VAT i podatku dochodowym o to, czy niedobór powstał z przyczyn zależnych od samego przedsiębiorcy. To dwie różne oceny, o czym niżej.

Jak rozliczyć różnice inwentaryzacyjne krok po kroku

Rozliczenie inwentaryzacji to ostatni etap spisu: różnice się ustala, wyjaśnia, wycenia, a o sposobie rozliczenia decyduje kierownik jednostki (w małej firmie właściciel). Ustawa o rachunkowości nie podaje jednego wzoru postępowania, więc procedurę opisuje wewnętrzna instrukcja inwentaryzacyjna.

  1. Zestaw różnice. Porównaj spis z ewidencją i wypisz każdą pozycję z różnicą w zestawieniu różnic inwentaryzacyjnych: towar, jednostka, ilość w ewidencji, ilość ze spisu, różnica, cena, wartość.
  2. Wyklucz różnice pozorne. Sprawdź zamówienia w toku, nieprzyjęte zwroty, dostawy w strefie przyjęć i towar u operatora logistycznego. Poprawione błędy ewidencji nie są niedoborem.
  3. Ustal przyczynę każdej różnicy. Zbierz pisemne wyjaśnienia osób odpowiedzialnych za towar, sprawdź dokumenty magazynowe z okresu przed spisem, a przy kradzieży dołącz zgłoszenie na policję i ewentualnie do ubezpieczyciela.
  4. Sprawdź możliwość kompensaty. Jeśli niedobór jednego wariantu i nadwyżka sąsiedniego wynikają z pomyłki, możesz je skompensować (zasady poniżej).
  5. Zakwalifikuj pozostałe różnice. Niedobór niezawiniony, zawiniony, ubytek naturalny w normie lub ponad normę, nadwyżka.
  6. Sporządź protokół rozliczenia różnic. Protokół z uzasadnieniem dla każdej pozycji zatwierdza kierownik jednostki. To on jest podstawą księgowania i dowodem przy ewentualnej kontroli podatkowej.
  7. Zaksięguj różnice we właściwym roku. Różnice z inwentaryzacji na 31 grudnia 2026 r. rozliczasz w księgach 2026 r.

Do kiedy trzeba zdążyć. Ustawa nie podaje osobnego terminu na rozliczenie różnic, ale księgi uznaje się za prowadzone bieżąco, jeśli zestawienie obrotów i sald za rok obrotowy powstaje nie później niż do 85 dnia po dniu bilansowym (art. 24 ust. 5 pkt 2 ustawy o rachunkowości). Przy roku obrotowym równym kalendarzowemu dla inwentaryzacji na 31 grudnia 2026 r. jest to 26 marca 2027 r. Różnice trzeba więc wyjaśnić przed zamknięciem ksiąg, a nie przy okazji kolejnego spisu.

Kompensata niedoborów z nadwyżkami

Kompensata to rozliczenie niedoboru jednego towaru nadwyżką innego, podobnego towaru, gdy obie różnice wynikają z tej samej pomyłki, np. wysłania czarnego kubka zamiast grafitowego. Przepisy ustawy o rachunkowości jej nie nakazują ani szczegółowo nie regulują; zasady pochodzą ze stanowiska Komitetu Standardów Rachunkowości w sprawie inwentaryzacji zapasów i z praktyki.

W praktyce przyjmuje się, że kompensata jest możliwa, gdy jednocześnie:

  • niedobór i nadwyżka zostały ujawnione w tym samym spisie z natury i dotyczą tego samego okresu,
  • dotyczą tej samej osoby materialnie odpowiedzialnej (albo tego samego magazynu),
  • dotyczą towarów podobnych, które łatwo pomylić (podobna nazwa, wygląd, opakowanie),
  • niedobór nie został uznany za zawiniony.

Kompensata jest rozwiązaniem rachunkowym. Czy i jak wpływa na rozliczenie podatkowe, zależy od udokumentowania przyczyn różnic, dlatego decyzję o kompensacie podejmuj razem z księgowym.

Przykład: rozliczenie niedoboru i nadwyżki w sklepie

Sklep z ceramiką liczy towar na 31 grudnia. Brakuje 6 sztuk kubka czarnego, a jest o 4 sztuki za dużo kubka grafitowego. Oba warianty kosztują w zakupie 45 zł netto za sztukę i leżą na sąsiednich półkach. Ostatnie reklamacje klientów potwierdzają, że przy pakowaniu mylono kolory.

PozycjaIlośćCena zakupu netto (zł)Wartość netto (zł)
Niedobór - kubek czarny-6 szt.45,00-270,00
Nadwyżka - kubek grafitowy+4 szt.45,00+180,00
Niedobór po kompensacie-2 szt.45,00-90,00
VAT naliczony 23% przypadający na niedobór po kompensacie20,70

Źródło: przykład własny ShopDepot; zasada rozliczenia różnic w roku inwentaryzacji: art. 27 ust. 2 ustawy o rachunkowości, Dz.U. 2026 poz. 522, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2026/522/text.pdf

Po kompensacie zostaje niedobór 2 sztuk o wartości 90 zł. Jeśli protokół wykaże, że firma zabezpieczała towar należycie, a brak jest niezawiniony, 90 zł trafia w koszty (w pełnych księgach zwykle w pozostałe koszty operacyjne), a VAT naliczony od zakupu tych kubków co do zasady nie wymaga korekty. Gdyby niedobór powstał z przyczyn zależnych od firmy, np. przez brak zabezpieczeń, trzeba liczyć się z korektą 20,70 zł VAT naliczonego i z tym, że 90 zł nie będzie kosztem podatkowym.

Niedobory i nadwyżki w pełnych księgach rachunkowych

W pełnych księgach różnice ujmuje się najpierw na koncie rozliczeniowym (w wielu planach kont jest to konto 24-1 „Rozliczenie niedoborów i nadwyżek”, z osobną analityką dla niedoborów i nadwyżek), a po decyzji kierownika jednostki przenosi się je na konta docelowe. Na koniec roku konto rozliczeniowe nie powinno mieć salda.

  • Niedobór niezawiniony - pozostałe koszty operacyjne. Ustawa o rachunkowości zalicza do nich m.in. koszty związane ze zdarzeniami losowymi (art. 3 ust. 1 pkt 32 lit. i).
  • Ubytki naturalne w normach - koszty działalności operacyjnej, np. wartość sprzedanych towarów.
  • Niedobór zawiniony - rozrachunki z osobą odpowiedzialną, czyli należność od pracownika zamiast kosztu.
  • Nadwyżka - pozostałe przychody operacyjne, chyba że okaże się pozorna (wtedy koryguje się błędny zapis).

Kwalifikację różnic i numery kont określa zakładowy plan kont, więc konkretne dekretacje ustala księgowy. Przedsiębiorca będący osobą fizyczną (także w spółce cywilnej lub jawnej osób fizycznych) musi przejść na pełne księgi, gdy jego przychody netto ze sprzedaży towarów i produktów za poprzedni rok obrotowy wyniosły co najmniej równowartość 2,5 mln euro (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o rachunkowości).

Rozliczenie inwentaryzacji w KPiR według rozporządzenia z 2025 r.

Przy podatkowej księdze przychodów i rozchodów nie księguje się niedoborów na kontach. Różnice ujawnione w spisie z natury wpływają na dochód przez remanent: dochodem jest przychód minus koszty, skorygowany o różnicę między wartością remanentu końcowego i początkowego (art. 24 ust. 2 ustawy o PIT). Niższy spis na koniec roku zwiększa więc koszty, a wyższy je zmniejsza.

Od 1 stycznia 2026 r. KPiR i spis z natury reguluje rozporządzenie Ministra Finansów i Gospodarki z 6 września 2025 r. (Dz.U. 2025 poz. 1299). Spis z natury sporządza się m.in. na 1 stycznia i na koniec roku podatkowego (§ 20), wycenia według cen zakupu lub nabycia albo niższych cen rynkowych z dnia spisu, najpóźniej w ciągu 14 dni od zakończenia spisu (§ 22 ust. 1 i 7), a jego wartość wpisuje się do księgi (§ 22 ust. 6).

Nowa księga ma inną numerację kolumn niż wzór z 2019 r. Wiele poradników nadal opisuje wpisy do starych kolumn, co przy księdze prowadzonej od 2026 r. prowadzi do błędów.

Kolumna w KPiR od 2026 r.Co się w niej wpisujeZnaczenie przy różnicach inwentaryzacyjnych
3Numer KSeF faktury, jeśli faktura była wystawiona w KSeFNowa kolumna, której nie było we wzorze z 2019 r.
10Pozostałe przychodyNp. odszkodowanie od ubezpieczyciela za skradziony towar
12Zakup towarów handlowych i materiałów według cen zakupuTu ujmujesz zakup towaru, którego później zabrakło
15Pozostałe wydatki, z wyjątkiem wydatków, które nie są kosztem podatkowymWydatki niebędące kosztem podatkowym nie trafiają do tej kolumny
19UwagiMiejsce na odwołanie do protokołu różnic

Źródło: Minister Finansów i Gospodarki, rozporządzenie z 6 września 2025 r. w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów, Dz.U. 2025 poz. 1299, objaśnienia do załącznika, https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/1299/text.pdf

Niedobór niezawiniony, rzetelnie udokumentowany, zwykle nie wymaga dodatkowego wpisu: wystarczy, że towaru nie ma w spisie z natury, bo przez remanent jego wartość i tak obciąża koszty. Kłopot pojawia się przy niedoborze, który nie może być kosztem podatkowym (np. z braku staranności przedsiębiorcy). Wtedy wartość tego towaru trzeba wyłączyć z kosztów, a sposób korekty zapisu w księdze najlepiej ustalić z księgowym. Nadwyżka zwiększa wartość spisu na koniec roku, więc zmniejsza koszty i podnosi dochód.

Kiedy niedobór inwentaryzacyjny jest kosztem podatkowym

Niedobór może być kosztem uzyskania przychodów, jeśli jest niezawiniony przez podatnika, wynika z normalnego ryzyka działalności, powstał mimo należytej staranności i jest wyczerpująco udokumentowany. Takie stanowisko zajął Dyrektor KIS w interpretacji z 9 kwietnia 2026 r. (sygn. 0114-KDIP2-1.4010.85.2026.1.PK), wydanej na gruncie art. 15 ust. 1 ustawy o CIT. Ustawa o PIT ma w art. 22 ust. 1 analogiczną ogólną definicję kosztu, ale interpretacja indywidualna chroni tylko podmiot, który o nią wystąpił.

Z uzasadnienia tej interpretacji wynikają trzy praktyczne wnioski dla sklepu:

  • ustawa nie wyłącza niedoborów z kosztów (w CIT wyjątkiem są ubytki wyrobów akcyzowych, art. 16 ust. 1 pkt 47), więc o wszystkim decydują okoliczności i dowody,
  • organ ocenia całokształt działalności, przyczyny niedoboru, dokumentację i podjęte zabezpieczenia (monitoring, ograniczony dostęp, procedury przyjęć i wydań),
  • niedobory będące wynikiem braku staranności nie są kosztem, nawet jeśli mieszczą się w normach ustalonych przez daną firmę.

Ostatni punkt warto zapamiętać: wewnętrzna norma ubytków porządkuje rozliczenie w księgach, ale sama nie przesądza o koszcie podatkowym. Organ podkreślił też, że w postępowaniu interpretacyjnym nie bada dowodów, więc ocena, czy Twój niedobór jest niezawiniony, zapadnie dopiero przy ewentualnej kontroli. Tym ważniejszy jest protokół z uzasadnieniem.

Niedobory a VAT: kiedy korekta podatku naliczonego

Korekta VAT naliczonego jest potrzebna przy niedoborze powstałym z przyczyn zależnych od podatnika. Przy niedoborze niezawinionym przez firmę prawo do odliczenia VAT od zakupu towaru co do zasady zostaje zachowane i korekty się nie robi.

Podstawą jest art. 86 ust. 1 ustawy o VAT, który wiąże odliczenie z wykorzystaniem towarów do czynności opodatkowanych, oraz art. 91 ust. 7 i 7d o korekcie przy zmianie prawa do odliczenia. Dla towarów handlowych korektę z art. 91 ust. 7d robi się w deklaracji za okres, w którym wystąpiła zmiana. Organy podatkowe opierają rozróżnienie na wyroku TSUE z 15 stycznia 1998 r. w sprawie C-37/95 (Ghent Coal Terminal): jeśli towar nie trafił do sprzedaży z powodów pozostających poza kontrolą podatnika, odliczenie zostaje zachowane.

Ważny niuans dla sklepów z pracownikami. W interpretacji z 12 czerwca 2012 r. (sygn. ILPP4/443-114/12-2/ISN, w Eurece ze statusem „aktualna”) sieć salonów jubilerskich obciążała niedoborami pracowników materialnie odpowiedzialnych, czyli uznawała je za zawinione przez pracowników. Organ uznał, że dla VAT są to braki niezawinione przez spółkę, bo powstały mimo zabezpieczeń, procedur i ewidencji z kodami kreskowymi, więc korekta nie jest potrzebna. Gdyby jednak niedobory wynikały z braku zabezpieczeń lub źle opracowanych procedur przyjmowania towarów, odliczony VAT należałoby skorygować na podstawie art. 91.

W starszych opracowaniach i na forach można spotkać radę, by od niedoboru „naliczyć VAT fakturą wewnętrzną”. To nieaktualne rozwiązanie: mowa o korekcie podatku naliczonego, nie o opodatkowaniu niedoboru jak sprzedaży. Kwalifikację niedoboru na potrzeby VAT warto każdorazowo potwierdzić z księgowym.

Ubytki naturalne i normy ubytków

Ubytki naturalne to zmniejszenie ilości, wagi lub objętości towaru wynikające z jego właściwości, np. wysychanie, parowanie, kruszenie albo pylenie przy przesypywaniu. Dotyczą głównie sklepów sprzedających na wagę lub przepakowujących towar: kawy, herbaty, przyprawy, karmy, chemii w płynie. Dla towaru sprzedawanego w sztukach i fabrycznie zapakowanego ubytek naturalny praktycznie nie występuje.

Przepisy nie podają ogólnych norm ubytków dla handlu. Normy ustala kierownik jednostki jako normy zakładowe, najlepiej na podstawie danych z kilku wcześniejszych spisów, i zapisuje je w instrukcji inwentaryzacyjnej lub polityce rachunkowości. Ubytek w granicach normy rozlicza się w koszty, a nadwyżkę ponad normę wyjaśnia jak zwykły niedobór. Jak wynika z interpretacji KIS z 2026 r. opisanej wyżej, mieszczenie się w normie nie zastępuje dowodu, że firma działała starannie.

Niedobór zawiniony a odpowiedzialność pracownika

Pracownik, któremu powierzono mienie z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się, odpowiada za szkodę w tym mieniu w pełnej wysokości (art. 124 § 1 i 2 Kodeksu pracy). Może się od tej odpowiedzialności uwolnić, jeśli wykaże, że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, w szczególności dlatego, że pracodawca nie zapewnił warunków do zabezpieczenia mienia (art. 124 § 3).

Gdy mienie nie było powierzone w ten sposób, obowiązują ogólne zasady: pracownik odpowiada w granicach rzeczywistej straty, a odszkodowanie za szkodę wyrządzoną nieumyślnie nie może przekroczyć trzymiesięcznego wynagrodzenia (art. 115 i 119 Kodeksu pracy). Pracownicy mogą też przyjąć wspólną odpowiedzialność materialną na podstawie pisemnej umowy o współodpowiedzialności (art. 125). Jeśli pracownik nie zgadza się z obciążeniem, niedobór staje się roszczeniem dochodzonym przed sądem pracy, więc przy decyzji o obciążeniu warto skonsultować się z prawnikiem.

Najczęstsze błędy przy rozliczaniu różnic inwentaryzacyjnych

  • Korekta stanów bez protokołu. Stan w systemie poprawiony „na zero” bez opisu przyczyny to brak dowodu przy kontroli i brak podstawy do kosztu.
  • Rozliczenie w złym roku. Różnice ze spisu na 31 grudnia należą do tego roku obrotowego, nawet jeśli wyjaśniasz je w lutym.
  • Traktowanie normy ubytków jak gwarancji kosztu. Norma porządkuje księgi, ale koszt podatkowy wymaga wykazania staranności.
  • Utożsamianie winy pracownika z winą firmy. Obciążenie magazyniera nie przesądza o korekcie VAT, jeśli firma zachowała należyte zabezpieczenia.
  • Księgowanie niedoborów losowych jako strat nadzwyczajnych. Od zmian w ustawie o rachunkowości zyski i straty nadzwyczajne dotyczą banków, zakładów ubezpieczeń, zakładów reasekuracji i SKOK (art. 3 ust. 1 pkt 33). W sklepie skutki zdarzeń losowych to pozostałe koszty operacyjne.
  • Stare kolumny KPiR i stare rozporządzenie. Od 2026 r. obowiązuje wzór księgi z rozporządzenia z 6 września 2025 r., z nową numeracją kolumn.

Jak ograniczyć różnice inwentaryzacyjne w sklepie internetowym

Najwięcej różnic w e-commerce bierze się z błędnych stanów, a nie z kradzieży, więc profilaktyka zaczyna się od porządku w danych. Pomagają osobne kody dla każdego wariantu, oznaczone półki, przyjmowanie zwrotów do systemu w dniu ich fizycznego przyjęcia i liczenie cykliczne grup towarów, które najczęściej się rozjeżdżają. W magazynie z dużą liczbą podobnych wariantów pomaga też skaner kodów kreskowych przy pakowaniu, bo eliminuje pomyłki kolorów i rozmiarów, z których biorą się pary niedobór-nadwyżka.

Drugim źródłem różnic jest sprzedaż w kilku kanałach naraz, gdy stany w sklepie i na marketplace'ach poprawia się ręcznie. W ShopDepot sklep i podłączone marketplace'y korzystają z jednego stanu magazynowego, a statusy zamówień same zdejmują i przywracają towar, np. przy anulowaniu. Po rozliczeniu różnic wpisujesz poprawny stan raz, a zmiana trafia do wszystkich podłączonych kanałów. ShopDepot nie prowadzi ewidencji księgowej różnic, więc protokół i rozliczenie zostają po stronie księgowości. Zobacz, jak działa magazyn w ShopDepot.

Gotowy, by sprzedawać wszędzie?

Otwórz sklep w kilka minut i podłącz platformy sprzedażowe - 14 dni za darmo.

14 dni za darmo Załóż sklep